نظر سنجی
 
زبان لاری
 
مقدمه
به نام خداوند جان آفرين
حکيم سخن در زبان آفرين
خداي را سپاس مي گويم که مرا توان انديشيدن آموخت و به من نيرويي عطا فرمود تا در جهت نشان دادن زبان يا گويش لاري و مادري ام گامي هر چند ناچيز بردارم.
حقير بدين علت تحقيق پيرامون گويش لاري را برگزيده ام تا علاوه بر احساي گويش لاري، و شناخت آن به ديگران هم به عنوان يک تکليف ادا گردد و هم بر دامنة اطلاعاتي خودم در اين زمينه افزوده گردد. چرا که هجّي کردن کلام با قلم شور و نشاطي ديگر دربردارد و ذهن آدمي را تا دوردست انديشه ها به پرواز در مي آورد و آدمي از خود حسابي ديگر مي برد و وجود پرارزش استاد را هم چون چراغي مي داند که مي داند که مي تواند با اتّکا براين نور، فراسوي تاريکي ها را ببيند و بار سنگين وظايف را به سرمنزل مقصود برساند. در اينجا لازم است از همشهريان عزيزم آقايان دکتر محمدباقر وثوقي و دکتر احمد اقتداري به خاطر استفاده فراوان از مطالب کتابهاي ايشان و از آقايان نظافت و روح اللهي دبيران ادبيات شهر لار به جهت راهنمايي هاي ايشان و آقاي منصور ارنواز شاعر خوش ذوق لاري که اشعار جالب لاري را در اختيارم قرار داده اند تشکر و قدرداني کنم.
 
ايوب وقار
پيشگفتار
 
به شهر  کجاران  به  درياي پارس
تو گويي  به  بالا و  پهناي  فارس
يکي  شهر  بد تنگ  و  مرم  بسي
ز کوشش بدي خوردن هر کسي
پژوهشکران زيادي باب تحقيق در گويش لارستاني باز کرده اند. امّا هيچکدام اعم از ايراني و خارجي نتوانسته اند آنچنانکه در خور اين گويش است سخن برانند و حق مطلب را ادا کنند. چرا که هيچ يک از آنها به آثار مکتوب و معتبري از اين گويش که اصل و نَسَب آن را شناسانده دسترسي پيدا نکرده اند.
مطالعه و تحثيث در زبان هاي محلي يکي از ضروريات شناسايي دقيق زبان پارسي است و اين امر در وهلة اوّل بر عهدة گويشوران آن مي باشد. در اين تحقيق که پيش روي شماست سعي شده است هر چند با بضاعت اندک و توشة امّيد، در جهت روشن شدن گويش لاري تا آنجا که در توان است اقدام شود. امّا اين گويش شيرين که آخرين بازمانده هاي زبان پهلوي در جنوب ايران است، روز به روز به دست فراموشي سپرده شده و همراه با پيرزنان و پيرمردان به دست فرالموشي سپرده مي شود.
گويش لاري پيکره اي ،  از زبان فارسي است و به جرأت مي توان گفت: اگر سعدي و حافظ با لهجة شيرازي در ميان اين شهر سخن مي گفتند، درک گفته هايشان براي ما بسيار راحت و آسان مي بود و مشتاقان مي توانستند با همين گويش لاري، هم کلام سعدي و حافظ باشند.
« زبان سواحل صميوره، سوباره، تاند و ديگر شهرهاي ساحلي، لاري است و ديارشان منصوب به درياي مجاور است که لاروي نام دارد (مسعودي مورخ اوايل قرن چهارم هـ .ق )پاية اصل زبان لاري از مجموعة لغات سنتي تمام ايران تشکيل مي شود. در ميان انبوه نوشته هاي تاريخي، فرهنگي، جملات فوق نخستين و آخرين آثاري است که واژة لاري ما را در خود ثبت کرده اند.»
با اين حال مالچانوا زبانشناس روسي معاصر آخرين محققي است که دربارة لار و لهجه هايش دست به قلم برده است. نامبرده از اولين پژوهشگراني است که واژة (زبان) را براي لاري به کار مي برد.
گويش لاري خصوصيات مشابهي با زبان هاي هم گروه شمال غربي دارد. (کردي، آبدري، سيوندي، بلوچي) اما خود، سياق زبانشناختي ويژه اي دارد.
وسعت جمعيتي و جغرافيايي کاربرد گويش لاري و داشتن بيش از هشت لهجة (فرامرزاني، خنجي، اِوزي، گراشي، فيشوري، وزاغي، بيخراي، بستکي) و ارتباط تنگاتنگي با لهجه هاي بندري (کلية بنادر در استان ساحلي و بوشهر) و قشمي ـ لارکي ـ کوفراري ـ خارگي ـ تا آنجا که مي توان آنها را از لهجه هاي لاري دانست، اين گويش را از اهميت بسيار زيادي در زبانشناسي ايران برخوردار کرده است.
                                                                                                                                والسـلام
 
 
1- افعال معين در گويش لاري
در گويش لاري افعال معين در افعال ماضي نقلي و نقلي استمراري و بعيد و بعيد مستمر و ابعد و ابعد مستمر و التزامي بکار مي رود. تفاوت اساسي و بارز صرف افعال معين لاري در مقايسه با افعال معين فارسي اين است که بدليل تمايز صرف فعل لازم و متعدي در زمان گذشته ما استفاده از دو نوع شناسه پيشين و پسين در افعال لاري نوعي ادغام و تغيير شکل، بين افعال معين که به شکل پسوندي عمل مي کنند و شناسه پيشين در افعال متعدي رخ مي دهد که تا حدودي صرف فعل را تحت تأثير قرار داده است. تفاوت ديگر اين است که در زبان فارسي افعال معين به شکل پسوندي و بدون تغيير شکل بکار گرفته مي شود، در حاليکه در لاري افعال معين همپاي افعال اصلي در صورت هاي لازم و متعدي آمده و تغيير شکل کامل مي دهند. اين عمل به نوعي پيچيدگي در صرف افعال منجر شده است. براي درک بهتر اين خصوصّيت نگارنده براي هر يکي از زمان هاي مورد استعمال افعال معين را بطورجداگانه ذکر کرده است و در جدول نمونه افعال، تنها به ذکر فعل معين اکتفا شده است که خوانندگان مي توانند با مراجعه به اين بخش صور مختلف فعلي را باز شناسند.
 
افعال معين
1- اِسَّه                      استن
1-1  در صرف افعال لازم در زمان ماضي نقلي و نقلي مستمر بکار برده مي شود:
اِسّم                           ام (استم)
اِسّش                         اي (استي)
اِ                               است
اِسَّم                           ايم (استيم)
اِسّي                          ايد (استيد)
اِسّن                          اند (استند)
 
1-2  در صرف افعال متعدي ماضي نقلي نيز از شکل دگرگون شده اين فعل استفاده مي شود. چون شناسه در افعال متعدي زمان ماضي بصورت پيشوند مي آيد در حاليکه فعل معين بايستي به حالت پسوندي بکار گرفته شود، در صرف اِسّه (استن) تغيير شکل ايجاد شده و بين شناسه پيشين و فعل معين اِسّه فعل اصلي قرار مي گيرد؛ جدول زير بيانگر شيوة معمول است:
 
ام                             اي                            است                         ايم                            ايد                            اند
 
1-3  در صرف افعال متعدي از زمان نقلي مستمر بدليل ادغام جزء پيشين (اّ) (نشانه استمرار) و شناسه هاي پيشين مندرج در جدول بر اساس جدول زيرين دست خوش تغيير مي شود:
ام                             اي                            است                         ايم                            ايد                            اند
 
در صرف افعال ماضي بعيد و بعيد مستمر در گويش لاري از مصدر «اِسّه» با تغيير شکل خاضي استفاده مي شود و به معناي بودن بکار مي رود. که بطور اجمال بدان اشاره مي شود:
1-4  فعل معين استن در ماضي بعيد و بعيد مستمر (افعال لازم)
                مفرد                                                                         جمع
                اِسُّنِم                                                                          اِسُّنَم
                اِسُّنِش                                                                        اِسُّني
                اِسُّن                                                                          اِسُّنِن
 
1-5  فعل معين استن در ماضي بعيد (افعال متعدّي): (توضيح چگونگي تغيير شکل فعل اِسَّه پيش از اين ذکر شده است.)
1-6  فعل معين استن در ماضي بعيد مستمر  (افعال متعدي)
2- بُدَه (بودن
1-2 فعل معين بُدَه در ماضي ابعد و ابعد مستمر (افعال لازم)
                مفرد                                                                         جمع
                بُدِسِّم                                                                       بُدِسَّم
                بُدِسِّش                                                                      بُدِسّي
                بُدِه                                                                           بُدِسِّن
 
همين مصدر به صورت زير نيز صرف مي شود:
                بُسِّم                                                                          بُسَّم
                بُسِّش                                                                        بُسّي
                بُدِه                                                                           بُسِّن
 
احتمالاً اين مصدر در دو شکل هم معني بکار رفته است که يکي از آن دو بُدَه (بودن) و ديگري بُسَّه (بودن) مي باشد که بمرور زمان مصدر دومي از بين رفته است اما در صرف فعل استفاده مي شود. دو گونه بودن مصدر هم معنا در گويش لاري به چشم مي خورد و نادر نيست: به مثال هاي زير توجه کنيد:
                خِلِدَه                                          و                              سِسَّه
                خَتَه                                           و                              خَتِدَه
                کَتَه                                            و                              کَتِدَه
                شَتَه                                          و                              شَتِدَه
                سُتَه                                          و                              سُتِدَه
                دُوِدَه                                          و                              دُوِسَّه
 
با توضيح بالا مي توان احتمال داد که دوگانگي شکل مصدر هم معني در مورد ديگر هم صورت مي پذيرفته که به مرور زمان يکي از آنها منسوخ شده است اما در صرف فعل بکار مي رود:
                اُندَه                                         و                              دااُنده
                چِـدَه                                        و                              چِسَّه
 
 
2-2  فعل معين بُده ماضي التزامي (لازم)
                مفرد                                                                         جمع
                بِم                                                                             بَم
                بِش                                                                           بي
                بو                                                                             بِن
 
2-3  فعل معين بودن ماضي التزامي
علت تغيير شکل اين نوع مصدرها در قسمت اول همين مبحث تذکر داده شد.
3-  اَوِسَّه
صرف فعل معين اَوِسَّه در گويش لاري بيشتر در زمان آينده به کار گرفته مي شود و در بعضي مواقع نيز با ترکيب فعل اصلي، نوعي اجبار را مي رساند و در حالتي ديگر بمعناي خواستن (با نوعي اجبار) مي باشد.
                مَوي اُچِم
                مَوي چِدَه
                مَوِسّاي اُچِم
 
 
 
1-1 « صرف فعل در وجوه اخباري»
«زمان مضارع ملموس»
                «نشانه استمرار   اَ  +  مصدر (با حذف آخرين واکه)  +  آ  +  شناسه پسين فاعلي»
 
                اَخَردام                                                      اَخَردائَم                    
                اَخَردائِش                                                 اَخَردائي
                اَخَرداي                                                     اَخَردائِن
 
 
استثناء: مصدرهاي اُندَه و آردَه از اين قائده مستثني هستند و به شکل زير صرق مي شوند:
                اُندائم                                                        اُردائم
                اُندائش                                                      اُردائش
                اُنداي                                                        اُرداي
                اُندائم                                                        اُردائم
                اُندائي                                                        اُردائي
                اُندائن                                                        اُردائن
 
هر دو مصدر به شکل زير صرف مي شوند:
                داندائم                                                      داردام
                داندائش                                                  داردائش
                 دانداي                                                     دارداي
                داندائم                                                      داردائم
                داندائي                                                      داردائي
                داندائن                                                      داردائن
 
شايد علت اين امر داشتن دو مصدر هم معني در مورد بالا باشد، به اين ترتيب آمدن دو گويش لاري به دو شکل (اُندَه) و داندَه و مصدر آوردن به دو شکل آرده بوده است که  زمان مصدر دومي از کار افتاده اما در صرف زمان استفاده مي شود.
 
 
1-2 زمان آينده
                «جزء پيشين اَ  +  مصدر  (مصدر با حذف آخرين هم خوان)  +  شناسه پسين فاعلي»
                اَخُرِم                                         اَخُرَم
                اَخُرِش                                       اَخُري
                اَخوي                                        اَخُرِن
 
استثناء: مصدرهاي زير از قاعده فوق مستثني هستند:
                واجُسَّه                                       اَواجُرِم
                آردَه                                         دارِم
                داردَه                                        اَدارِم
                اُندَه                                          دائم
                اِشتَه                                          اَاِرِم
                بِتَه                                            اَبِزِم
                اِشکَسَّه                                      اَشکَنِم
                زَتَه                                           اَزِنِم
                دِدَه                                          اَبينِم
                ساتَه                                         اَسازِم
                فِرَتَه                                          اَفِرشِم
                کَتَه                                           اَکِوِم
                کِردَه                                        اَکُنِم
                کِشتَه                                        اَکَرِم
 
چنانچه مشاهده مي شود صرف زمان آينده بعضي از افعال در گويش لاري از قاعده فارسي استفاده مي شود يعني بن مضارع بکار برده شده است اما اين امر فراگير نيست:
 
1-3 «زمان گذشته ساده»
1-3-1
الف: افعال لازم           مصدر (با حذف واکه آخر)  +  شناسه پسين
                خَتِم                                          خَتَم
                خَتِش                                        خَتي
                خَت                                          خَتِن
1-2-3
ب: افعال متعدي        شناسه پيشين (الف)  +  مصدر(با حذف نشانه هاي مصدر)  +  اجزاي پسين
توجه: در صرف افعالذمتعدي اجزاي پسين بطوري نسبتاً منظمي در مصدرها متفاوت مي شود که مهمترين آنها را ذکر خواهيم کرد:
الف: در مصدرهايي که به (نَدَه) ختم مي شود:
شناسه پيشين (الف) +  مصدر(با حذف نشانه هاي مصدر) +  نا »
مصدر تَکَنَدَه
                اُمتَکَنا                                        مُتَکَنا
                اَتتَکَنا                                         تُتَکَنا
                اُشتَکَنا                                       شُتَکَنا
ب: مصدرهايي که به (تَه) ختم مي شوند:
                «شناسه پيشين (الف) +  مصدر(با حذف آخرين واکه)»
مصدر گُتَه                                 اُشگُت
                اُمگُت                                         مُگُت
                اُتگُت                                          تُگُت
                اُشگُت                                       شُگُت
 
ج: مصدرهايي که به (دَه) ختم مي شوند اگر حرکت قبل از آن «اِ» باشد:
                «شناسه پيشين الف +  مصدر(با حذف نشانه هاي مصدر) +  اي»
مصدر خِلِدَه
                اُمخِلي                                       مُخِلي
                اُتخِلي                                        تُخِلي
                اُشخِلي                                       شُخِلي
 
(دگرگوني واکه  اي  به  اِ  در بخش دگرگوني واج ها ذکر شده است به آن قسمت مراجعه کنيد)
هـ . مصدرهائي که به (رده) ختم مي شوند:
                «شناسه پيشين (الف) +  مصدر (با حذف دومين همخوان به بعد)»
مصدر بُردَه
                اُمبو                                           مُبو
                اُتبو                                            تُبو
                اُشبو                                          شُبو
ماضي استمراري
1-4-1
الف : افعال لازم          «نشانه استمرار اَ  +  مصدر [حذف اَ ] +  شناسه پسين»
                سُتَه
                اَسُتِم                                          اَسُتَم
                اَسُتِش                                        اَسُتي
                اَسُت                                         اَسُتِن
 
صرف فعل ماضي استمراري در سوم شخص مفرد افعال لازم بدليل نداشتن شناسه به 4 شکل زير صرف مي شود: به مثال هاي زير توجه کنيد:
1-4-2
ب : افعال متعدي       «شناسه پيشين (ب) +  مصدر (با حذف نشانه هاي مصدري) +  اجزاي پسين»
توجه: در صرف افعال متعدي اجزاي پسين به طور نسبتاً منظم در مصدرها متفاوت مي شود که در ماضي ساده ذکر آن رفته است و عيناً در ماضي استمراري نيز کاربرد دارد.
بِسَّه
                مَه بِسّ                                      مُهَ بِسّ
                تَه بِسّ                                       تُهَ بِسّ
                شَه بِسّ                                     شُه اَبِسّ
 
ماضي نقلي
1-5-1
الف: افعال لازم           «مصدر (حذف اَ ) + فعل معين اِسَّه »
خَتَه
                خَتِسِّم                                        خَتِسَّم
                خَتِسِّش                                      خَتِسّي
                خَتِه                                           خَتِسِّن
 
صرف فعل ماضي نقلي در مصدرهاي چِدَه  و  بُدَه  علاوه بر شکل بالا بدين شکل هم صورت مي گيرد:
                                «مصدر (حذف دَه +  فعل معين است»
                چِسِّم                                         چِسَّم
                چِسِّش                                       چِسّي
                چِدِه                                          چِسِّن
 
علت اصلي دوگانگي صرف فعل «چِدَه» و «بُدَه» مشخص نيست به احتمال قوي اين دو فعل در واقع بوسيله دو مصدر هم معني بکار رفته است که  زمان يکي از آن دو در گويش لاري از بين رفته است.  و دو نوع متروک شده احتمالاً (بُسَّه) و (چِسَّه) بوده اند. بوده اند. لازم به تذکر است که در گويش لاري استفاده از دو مصدر هم معني بسيار رايج است. به مثال هاي زير دقت کنيد:
                خِلِدَه                                         سِسَّه
                خَتَه                                           خَتِدَه
                کَتَه                                            کَتِدَه
                شَتَه                                           شَخِدَه
                سُتَه                                           سُخِدَه
 
1-5-2
ب: افعال متعدي        «شناسه پيشين (الف) +  مصدر (حذف «اَ»  +  فعل معين اِسَّه»
خِلِدَه
                اُمخِلِده                                      مُخِلِده
                اُتخِلِده                                       تُخِلِده
                اُشخِلِده                                     شُخِلِده
 
1-6
ماضي نقلي مستمر
1-6-1
الف: افعال لازم           «نشانه استمرار (اَ) +  مصدر (حذف «اَ» ) +  فعل معين اِسَّه»
چِلَکِدَه
                اَچِلَکِدِسِّم                                   اَچِلَکِدِسَّم
                اَچِلَکِدِسِّش                                 اَچِلَکِدِسّي
                اَچِلَکِده                                      اَچِلَکِدِسِّن
صرف فعل ماضي نقلي در مصدرهاي چِدَه و بُدَه علاوه بر شکل بالا بدين شکل هم صورت مي گيرد که دليل آنرا بطور اجمال در توضيحات بخش ماضي نقلي آورده ام.
                اَچِسِّم                                        اَچِسَّم
                اَچِسِّش                                      اَچِسّي
                اَچِدِه                                         اَچِسِّن
1-6-2
ب: افعال متعدي           «شناسه پيشين (ب) +  مصدر(حذف اَ + فعل معين اِسَّه»
خِلِدَه
                مَخِلِده                                       مُه اَخِلِده
                تَخِلِده                                        تُه اَخِلِده
                شَخِلِده                                      شُه اَخِلِده
1-7
ماضي بعيد
1-7-1
الف : افعال لازم          «مصدر با حذف «اَ» +  فعل معين اِسَّه»
خَتَه
                خَتِسُّنِم                       خَتِسُّنَم
                خَتِسُّنِش                     خَتِسُّني
                خَتِسُّن                       خَتِسُّنِن
1-7-2
ب: افعال متعدي                        «شناسه پيشين (الف) + مصدر (با حذف آ) + فعل معين اِسَّه»
خِلِدَه
                اُمخِلِدِسّون                 مُخِلِدِسّون
                اُتخِلِدِسّون                  تَخِلِدِسّون
                اُشخِلِدِسّون                شُخِلِدِسّون
 
 
1-8
ماضي بعيد مستمر
1-8-1
الف: افعال لازم           «نشانة استمرار (اَ) +  مصدر (حذف اَ) +  فعل معين اِسَّه»
خَتَه
                اَخَتِسُّنِم                      اَخَتِسُّنَم
                اَخَتِسُّنِش                    اَخَتِسُّني
                اَخَتِسُّن                       اَخَتِسُّنِن
اين زمان بندي در زبان فارسي وجود ندارد و در گويش لاري نيز در زمان معاصر کاربرد چنداني ندارد.
ب: افعال متعدي        «شناسه پيشين (ب) +  مصدر (حذف اَ ) + فعل معين اِسَّه »
خِلِدَه
                مَخِلِدِسّون                  مُه اَخِلِدِسّون
                تَخِلِدِسّون                   تُه اَخِلِدِسّون
                شَخِلِدِسّون                 شُه اَخِلِدِسّون
1-9
ماضي ابعد
1-9-1
الف: افعال لازم           «مصدر +  اِز  +  فعل معين بودن»
خَتَه
                خَتِزبُسِّم                     خَتِزبُسَّم
                خَتِزبُسِّش                   خَتِزبُسّي
                خَتِزبُدِه                      خَتِزبُسِّن
کاربرد جزء مياني «اِز» در گويش لاري در افعال ماضي ابعد و ابعد مستمر و التزامي ديده    مي شود. که همان (a) غير ملفوظ در فارسي است. کاربرد جزء مياني «اِز» بدليل مشکل بودن اداي واکه [e] در ريشه مصدري و ترکيب آن با فعل معين بودن مي باشد.
توضيح اينکه اداي خَته بُسِّم براي گويشوران لاري ثقيل و سنگين مي باشد بنابراين جزء مياني «اِز» را براي سهولت اداي آن اضافه مي کنند.
افعال لازم ابعد به کمک فعل معين بودن از نوع بُدِسَّه نيز استعمال مي شود.
 
ب: افعال متعدي:       «شناسه پيشين (الف)  +  مصدر(حذف اَ)  +  اِز  +  فعل معين بودن»
 
خِلِدَه
                اُمخِلِدِزبُده                 مَخِلِدِزبُده
                اَتخِلِدِزبُده                  تُخِلِدِزبُده
                اُشخِلِدِزبُده                شُخِلِدِزبُده
1-10
ماضي ابعد مستمر
الف: افعال لازم           «نشانة استمرار اَ +  مصدر(با حذف اَ) +  اِز  +  فعل معين بودن»
خَتَه
                اَخَتِزبُسِّم                    اَخَتِزبُسَّم
                اَخَتِزبُسِّش                  اَخَتِزبُسّي
                اَخَتِزبُده                     اَخَتِزبُسِّن
 
ب: افعال متعدي        «شناسه پيشين «ب» +  مصدر (حذف اَ)  +  اِز  +  فعل معين بودن»
خِلِدَه
                مَخِلِدِزبُده                  مُه اَخِلِدِزبُده
                تَخِلِدِزبُده                   تُه اَخِلِدِزبُده
                شَخِلِدِزبُده                 شُه اَخِلِدِزبُده
1-11
ماضي التزامي
الف: افعال لازم:          «مصدر(حذف اَ)  + اِز  +  فعل معين بودن
خَتَه
                خَتِزبِم                                       خَتِزبَم
                خَتِزبِش                                     خَتِزبي
                خَتِزبو                                        خَتِزبِن
 
ب: افعال متعدي        «شناسه پيشين (الف)  +  مصدر(با حذف اَ)  +  اِز  +  فعل معين بودن»
خِلِده
                اُمخِلِدِزبو                    مُخِلِدِزبو
                اُتخِلِدِزبو                     تُخِلِدِزبو
                اُشخِلِدِزبو                   شُخِلِدِزبو
 
 2- کلمات مشترک در لاري و محلي شيرازي
در اينجا به نقل چند کلمه در زبان لاري و محلي شيرازي مشترک است مي پردازيم:
1- بطور نامنظم واکه «اَ» در گويش لاري و شيرازي بجاي «آ» در فارسي مي آيد:
 
                نَم                           جَمَه                          کَـر                           مُروَري                      مَهي
                دِرَزي                        پَـرَه                          بَريک                        بِـش                         بَـر
 
2- بطور نامنظم واکه «اِ» در لاري و شيرازي بجاي «اي» در فارسي مي آيد:
                پِش                           لِش                           بِش                           بِشتَر                         بِـمِر
                رَخـسِدَه
 
 
3- واکة «آ» پيش از ياءِ اضافه در فعل امر مي افتد و ماقبل آن مفتوح مي شود.
                جَي تو                                                       سَرَي تو
 
4- «ان» [بجز موارد جمع] در مشابه فارسي، در شيرازي و لاري به «او» تبديل مي شود و در هر دو گويش در حالت اضافه «ن» حذف نمي شود و «او» به «اُ» تبديل مي شود:
                اَرزو                          زَبو                            جو                            نو                             آسَمو
 
5- در شيرازي «ن» مصدر حذف شده و ماقبل آن مفهوم مي آيد:
در لاري «ن» مصدر حذف شده و ماقبل آن مفتوح مي آيد:
                بُردَه                         کِردَه                        خَردَه
 
6- بطور نامنظم در هر دو گويش گاه بجاي همخوان «ق» همخوان «خ» بکار مي رود:
                رخص                       نخش                        وخت
7- واکة «اِ» در لاري و شيرازي بجاي «اين» نشانة اشاره مي آيد:
8- بطور نامنظم هم خوان «و» در لاري و شيرازي بجاي (ب) در فارسي مي آيد:
                ودي                         خَو                            وَجَي
9- در لاري و شيرازي نشانه مفعول واسطه وجود ندارد و با شناسه هاي پيشين و پسين مفعولي استعمال مي شود. جهت اطلاع بيشتر به بخش شناسه ها در صرف فعل گويش لاري مراجعه نمائيد.
10- بطور منظم در لاري و شيرازي بجاي هم خوان ها (ب ـ پ ـ ف) واکه ترکيب اَو        مي آيد:
                کَوش                        بِنَوش
11- همخوان »ک» مفتوح در لاري و شيرازي براي استفهام از زمان مي آيد:
                (که)
 
12- همخوان (ک) مفهوم براي استفهام از مکان در هر دو گويش مي آيد:
                کُه (لاري و شيرازي) به معناي کجاست
13- همخوان (ک) مکسور بجاي (چه کسي) در فارسي است:
                کِه (لاري و شيرازي) به معناي چه کسي است.
14- واکة (او) در فارسي، در هر دو گويش به (اُ) تبديل مي شود:
                رُز                             بُي                            رُي
15- اجزاي پيشين [o ـ u ـ a] در هر دو گويش براي صرف فعل در وجوه امري بکار مي رود.
                آبَن                           اَجابيا                        اُنِس                          اوخَن
16- در هر گويش لاري و شيرازي، صرف فعل در زمان گذشته در مقوله لازم و متعدي صورت مي پذيرد:
                اُشخَه                        اُمدي                        اُمکِه
 
3- چند ضرب المثل در گويش لاري
ضرب المثل ها يکي از ارکان اصلي هر زباني است که دقت و کنکاش در آن موجب شناسايي فرهنگي، اخلاقي صاحبان آن مي باشند گويش لاري همانند بسياري از زبان هاي رايج داراي ضرب المثل هائي است که از يک طرف با تاريخ قومي و نژادي و از سوئي ديگر با خصوصيات فرهنگي، محيطي آن ارتباط تنگانگي دارد. در جاي جاي ضرب المثل هاي لاري روحيه تاجرمآبانه، عسرت و سختي روزگار، بي آبي و تشنگي، غريب پرستي افراطي، يکرنگي و بي ريائي، تلاش و قناعت موج مي زند که همة آنها معرف محيط فرهنگي اجتماعي مردمانش است.
متأسفانه به دلايل گوناگون اين گويش شيرين که آخرين بازمانده هاي زبان پهلوي در جنوب ايران است، روز به روز به دست فراموشي سپرده شده و همراه با پيرزنان و پيرمردان به دل خاک سپرده مي شود.
برگردان دقيق و جزء به جزء گويش لاري به زبان فارسي امکان پذير نيست، چه تمثّل خود محدودة فرهنگي خاص را داراست که گاه سکوت در برگردان آن گريزناپذير است. آنجائي که برگرداني به فارسي ارائه شده است به دليل مشکل مذکور از سلامت و رواني شاياني برخوردار نيست. خوانندگان براي اطلاع دقيق تراز برگردان فارسي کلمات مي توانند به کتاب فرهنگ لارستان اثر دکتر احمد اقتداري و يا به مطالعات لارستاني اثر کوجي کاميوکا مراجعه نمايند.
 
1- آدم آدم فَحلَه اَم آدم
2- اَ پِشِه خَر جُو پاک مَکُه
3- اَ تَي پام اَ گِل بَئِش
4- حَرف اَز خُه نازِتائي
5- هر که گِل اَپاشه اَلوي خُش اَپاشِه
6- اَز خَنَه گـَم شَز گِل اَکَند [اَز خَنَه کَپ شَز گِل اَکَند]
7- از بالَئِه اِش جَمَه ناسُخَنِن
8- از خار نِدا شِرَه اگر بيا تَهره و شوره و گِوِنَه
9- اَسِرِ تِلِک اُداي
10- اَصلِ کِسي شُه تِرَزو نِنَده
11- اَ گوسَرَه اَزِن که گَو بِتِرسِه
12- اَگـَه اُتناشا بِبينِش لَکِ سيا اَچِش آبَن
13- اورو موره خُم اَخَردائم
14- اي هَمَه تَش اَزِرِه آش اَکُنِش يک قاشُخي خُت بُخُه
15- بِچيا  وَ بازي نَنَه يا وَ قاضي
16- بند سياه و سفيد شَه دَورِ خِرِه
17- تِکيه تَه دُوارِه سنگي و گچه
18- تي اَز اَو جوغ وآمر
 
چند داستان مشهور لاري
در اينجا به نقل چند داستان مشهور لاري مي پردازيم:
يک اُشتُري از اَو رَد اَبوئس، آمو روباه شَزواپُرسي کِه اَو تا کُوا؟ اُشتر اُشگُت اَو تا کولَه، آمو روباه تا اِدِه اُششُنُفت شَه اَو زَت که تا بِبو، اَو که بُري اُند روباه شَز جا کَند و شَمرَئِه خُه بو، روباه وَ يک بَدبَخِتني خُه نجات اُشدا و اَمدِه کِه شِليت اَند اُند اَلَبِ اَو، شَه اُشتُر گُت: تو که اُتگُت اَو تا کولَه، مَه چِدِم چَن قَدِه مَه اَند و اَو اُشبُردِم، اُشتُر اُشگُت مَه اَمگَتِش اَو تا کولَه ولي کول تا کولِه ؟!
 
يک پُسِ خَيلي تَنبَلي اَند، اَرفِ بُوآش شَه گـُش ناکِه، يک رُز که بُوآش اُداسُن شَه اِم گـُت: بَوَ  بِنيش  بَرو دانداي؟ پُسُو اُشگـُت بَرو نِيندَي، بُوآش اُشگـُت اَز کُه اُتفَهمَيس؟ پُسو اُشگـُت : گـُربَه کِه اُند اَ جا دَس مَلو کَشي تَل نِيند، بوآش اُشگـُت نَپَه بُرو سَنگِ چُرَک بيا تا چُندَريا بِکـَشَم، پُسو اُشگـُت دُمِه گُربَه مَه اُمکـَشِدِه سه چُرَکِه ؟ اَگـَه بابُر اُتني خُت بِکـَش! بُوا اُشگـُت نَپَه اُرو گـَز بيا تا پَرچَيا اَگَز بُکُنَم، پُسو اُشگُت: دُمِه گُربَه نِم گـَزه اُشبِگي اَ گـَز بِزَن. بوآ اُشدي پُسِ جَلَبيه چارَش نابُداي. اُشگُت: نَپَه اُرو دَرِ دَولو اَ خِرَک بُکُه بِدا، پُسو اُشگـُت بَوَه سه تا کـَر مَه اُمکِه اِيک کـَرو دِگَه خُت بُکُو !!؟
 
 
5- چند شعر زيبا در گويش لاري
 
تا بهاره بِدا تَو چَم بَر اَصَحرَو بُکُنَم
 
تا   بهاره  بِدا   تَو   چَم   بَر   اَصَحرَو   بُکُنَم    اَمِن     خرمن    گل    بازي   اَتَي   تَو  بکنم
چُنِ  مهتاب بدا  تا  شَو  نِخَتَم تا  گل  صبح     کسي    نادُو   که    صَبا   رُز  شَواشَو   بُکُنَم
مخملِ   سَوز   شَبَر   دشت    بيابو   اَمَه  جا    بِدا       ازتَم    بِشَخَم    غصَه   شَوا   اَو   بُکُنَم
چه   خَشه   بوي  گل شبّو که  مُناره  تا  پسين        چَش اَلوي يک اُنِسَم يک چُندُکوي خَو بُکُنم
آسمون    ابري    بُبُو    بَرو   بيا   نَم   پَروار    اَمَه      جا   اَو   بِگِره  شايت   اُچَم  دَو   بُکُنَم
چُنِ  مورِدِ  سَوز  از تاي  برکه بُده  مالامال    بدا       تا   تي تَخِ     بِرکَه   اَو   اَسَکرَو   بُکُنَم
حرفيام اِنگا شَگـُت دل گـُت که بگو منصورا           تا   بهاره   بِدا   تَو   چَم  بَر   اَصَحرَو   بُکُنَم
                                                                                                                                                منصور ارنواز
 
ياد دورة کيدوني
مَه يادِه کَيدو اَندِم  هَمَه کـَس دِلـُشُو  خَش  اَند              که تَنَفَهمي غُصَّه چَي آخ هَمَه کِس دِلـُشو خَش اَند
دِل  مَردياشو   صافند   چش  نامحرم    شُوناکِه              تا  که  چِش  تاريک  اَبـُئِس هر  کي اَپَهلوي  زِنَشَند
کمک   يکدِگـَه   شاکِه وَسِ هر کاري  شُواَند                  وَسِ  هر  کس  کَري  شاکِه  تا  ابد  شُه ته  چش اند
صبح وَگـَّه مردياشو هرکدوم يک کَري شاکِه مَش              غلوم    خَرَک   شَلونا   قَمبَرو   اَکار   شَل   اَند
مش  رضا  بَچا  شَبارَند مَحدِسَن  اَ دور  کـَهرند                مُصَّفي   بِرَدَه   شَزَت   سيد  مرتضي   اَتِکِ   شَل  اَند
زينياشو   هَمَه   اَمدِه   دو  سه  تا  بِچ  شُوخِشاره           بِچيا  تمبونِ  شاشي  شوپاوُ  هر کي اَ کـَنگِ نَنَش اَند
مانساء   اَفِکرِ   اَو  اند   نُصرَتو  شَمَد  شَوادُوت                زيوَرو    اَدَور    پاتيل    شا  بي  بي    اَوَرِ    تَش    اَند
سر  شومُو  که  اَبُئِس  يک  سفرة  دراز و گَپ اَگـَه           که  چي  شَي ني اَند ولي  بَخُدا  دلشو  خش اند
ماي  زَمِسّو  که  مَگو  شلغم  اَتش  شانا  همش             آخ   قربون   منقلياشو    که    پر    خُرگِ    تَش   اَند
از   اِ  دَورَي  چه  بُگـُيم درده   دِلـُم  چُو  بُکُنِم                   هَمَه   غُصَّه  هَمَه  غم  آخ  هَمي  دَورة  چِه  خَش  اَند.